„artysty. W naszej epoce sztuka, jako zajęcie, jest po prostu trudniejsza niż w poprzednich, tzn. trudniej być artystą. Kończę jeśli to prawda, że literatura jest wymierzaniem sprawiedliwości, to współczesny pisarz chce wymierzać sprawiedliwość niewidzialnemu światu. Zdaje się, że za dużo gadałem i wszystkich zmęczyłem. Z tego, co potem mówił dr Cecch., zapamiętałem cytat z Moravii, którego on ceni. Notuję tak, jak zapamiętałem — a więc że „ludzie czują się dzisiaj nieszczęśliwi, bo gardzą innymi i sobą za to, że się okazali zdolni do życia pod dyktaturami".
Pan Giongo atakuje Pincha. — Macie styl, macie maski, ale co zrobicie ze swoim stylem i maskami, jeżeli pewnego dnia znów oszaleje jakiś naród i w gmachach publicznych zaczną urzędować grupy morderców. Co oni mieli robić — gest ręką w naszą stronę — ze swoim stylem i filozofijkami w 1939 Teraz mówicie, że oni są odpowiedzialni. To słowo, którego zresztą nie używam, może się kiedyś zwrócić przeciw wam i będziecie wtedy mieli głupie miny. Dlaczego nie używam Bo inni używają go w za szerokim znaczeniu. Istnieje odpowiedzialność Izby za Rząd i odpowiedzialność doktora Cecchattini w granicach jego zawodu. Ale odpowiedzialność człowieka za epokę To jest publicystyka literacka. Są sprawy, za które można się czuć odpowiedzialnym, ale za które nie można być pociąganym do odpowiedzialności. Kto był odpowiedzialny za faszyzm w Italii Monarchia i armia, bo one były odpowiedzialne jako instytucje. A więc król, rząd, dowództwo... Ale kto więcej Ci, którzy milczeli Ci, którzy chcieli żyć Uwaga Pincha, dosyć nieoczekiwana że ludzie współcześni nauczyli się milczeć, gdy sprawa, którą uważają za słuszną, przegrywa, i wiedzą, że przeciw sprawie złej można wystąpić dopiero w momencie jej poważnego osłabienia; zanim ów moment nadejdzie, każde ujęcie się za dobrą sprawą obraca się na jej szkodę i zwiększa szanse złej. Nawet Kennedy, mówi Pinch, przez parę lat milczał w Senacie, gdy McCarthy terroryzował opinię amerykańską swymi ponurymi bredniami. Uderzenie w program McCarthyego stało się możliwe, dopiero gdy stanął przed Senatem podejrzany o machinacje finansowe. Kennedy był an excellent man. Miał nowoczesną technikę działania, tzn. opracowaną świadomość skutków, nie tylko wartości. W każdej sytuacji można opracować technikę działania, twierdzi Pinch. Europa nie opracowała techniki działania przeciw faszyzmowi, natomiast faszyzm swoją technikę opracował bezbłędnie. — I wie pan — mówi Pinch — każdy Europejczyk ma dziś poczucie przegranej, a tylko dawni faszyści zachowali dobrą kondycję. Twierdzą, że spełnili wszystkie obowiązki w stosunku do geniusza, którego porównują z Cezarem i Napoleonem. A Europejczycy wiedzą, że w 1933 mogli z niego zrobić rozgniecioną pluskwę. Praktycznie tak wygląda sprawa odpowiedzialności — kończy Pinch.“(9)